Karanlık tepkimelerin gün ışığına yansıması

Hayvansal Dokular-1

22/9/2006 -Kategori: Dokular

HAYVANSAL   DOKULAR

A-Epitel  Dokusu :

1-Hücreler arası madde yok denecek kadar azdır.

2-Kan damarı  içermez.

3-Bölünme yeteneğine sahip hücrelerden oluşur.

4-Hücreleri oldukça farklı görevler üstlenmiştir.

5-Beslenme ve solunum bağ dokusu aracılığı ile yapılır.

6-Hücrelerinde yaptıkları işe göre özelleşmeler görülür. (Sil, Microvillus, Salgı vb. )

      

Kökeni : Epitel dokusunda ektoderm ,endoderm ve mezoderm orijinli olanların bulunması ile diğer dokulardan ayrılır.

1-Ektoderm   Orijinli : Deri epidermisi , Kornea epiteli , Ter , Meme bezleri ve Sinir sistemidir.

2-Endoderm  Orijinli : Sindirim kanalı epiteli , Karaciğer , Pankreas ve Mide bezleridir.

3-Mezoderm  Orijinli : Böbrek , Erkek ve Dişi üreme kanalları epiteli , Kan ve lenf damarları epitelidir

 

Organizmadaki  Görevleri :

1) Emme  (Absorbsiyon)     

2) Salgılama (Sekresyon)         

3) Taşıma (Transport)         

4) Kasılma (Kontraksiyon) 

5) Boşaltım                          

6) Koruma                          

7) Duyu

 

Epitel   Dokunun  Görevlerine Göre  Çeşitleri :

1) Örtü  epiteli        

2) Salgı  epiteli       

3) Duyu  epiteli      

4) Kassel  epitel

5) Emme epiteli

     

a-Örtü epiteli  Sınıflandırılması  ve Organizmada  Bulunduğu  Yerler :

 

 

1-Tek Tabakalı Yassı Epitel :  Difüzyon ve filtrasyonun  olduğu yerlerde görülür. Bunlar  Akciğerler    Alvoler odalar , Kan damarlarının içi , Kılcal kan damarları , Bowman kapsülü , Henle kulpunun ince kanal bölgesidir.

2-Tek  Tabakalı Kulak  Epitel :  Örtü korumanın yanı sıra böbrek tubullerinde salgılama ve emme işlevide görür. Bunlar Tiroid , Ovaryumda , Tükürük bezi , Karaciğer ,ve pankreas salgı kanalları Omurgasızlarda deri bu epitelle örtülüdür.

3-Tek  Tabakalı  Silindirik  Epitel :  Salgıların salınması ve besinlerin emiliminde rol oynar. Bunlar midenin kordiya bölgesinden anüse kadar sindirim kanallarını döşer.Sil taşıyan silindirik  hücreler,  uterus , ouidukt , akciğer bronşları , omuriliğin merkezi kanallarında    bulunur. İşlevi yüzeydeki sıvı ve partiküllerin hareketini sağlamaktır. 

4-Yalancı  Çok  Katlı  Epitel :  Yapısında bulunduğu yere göre mukus salgılayan hücrelerle , silli  hücrelerde bulunur. Salgıbezlerinin büyük kanallarında , Paratroid bezde , erkek  uretrasında  bulunur.  Silli olanları trake ve bronşlarda gözyaşı bezinde bulunur. Görevi solunum kanallarına giren toz ve mikroorganizmaları makusla yakalayıp sillerle dışarı itmektir.

5-Çok  Katlı  Yassı  Epitel :  Koruma işlevi yürütür. Ağız , Özefagus , Epislatis , Vagina , Anüs , ve konjuktivada  bulunur. Deride bulunan (epidermis te) keratin ize olur. Omurgasızlarda üst deri tek  katlı            epitelden oluşurken omurgalılarda çok katlıdır.

 

b-Salgı  Epiteli  Sınıflandırılması  ve organizmada  Bulunduğu Yerler :

 

Epitel dokudan özelleşen salgı bezleri organizmada enzimlerle sindirimin gerçekleşmesi , mukoz ile   organlarda nemin ve kayganlığın sağlanması  , hormonlarla yaşamsal olayların denetlenmesinde rol   oynar. Kurbağa ve solucan derisindeki mukoza deride nemliliğin devamını böylece solunumu        olanaklı kılar. NOT :  Eklem bacaklılarda epidermis kitin , CaCO3 ve Ca (PO4)2  katılımıyla sertleşir ve organizmanın dış iskeletini oluşturur

 

1-Dış  Salgı  Bezleri :  Tükürük , ter , yağ , gözyaşı , böbrek ve sindirim kanalı bezleri , ürogenitel sistemin duvarlarındaki bezler örnektir.

2-İç  Salgı  Bezleri :   Hipofiz , epifiz , tiroit , paratroit , adrenal bez , timüs , eşey bezleri örnektir.

3-Karma  Bezler :   Mide , pankreas örnektir.

 

Dış  Salgı  Bezleri  Çeşitleri ve Organizmada  Bulunduğu  Yerler :

 

1-Tek  hücreli  bezler :

Solucan derisindeki solunum yollarında ve

sindirim kanalındaki goblet    hücreleri (Mukus salgılayarak nemlilik ve kayganlık sağlar.)Mukus  Salgısının  Organizmadaki

Önemi :

a-Ağızda mekanik sindirimle oluşan partiküllerin yapışıp lokma haline gelmesi.

b-Yüzeyin kayganlaşması.

c-Yüzey neminin korunması.

d-Sindirim kanalı iç yüzeyinin enzimatik etkilerden korunması.

e-Solunum kanalında hava ile giden partiküllerin sillere yapışması.

f-Solucan ve kurbağada deri solunumunun gerçekleştirilmesi

 

2-   Çok  Hücreli  Bezler :

a-Basit  Tubuler  Bezler :  Ter bezleri , mide bezleri , uterus bezleri.

b-Bileşik  Tubuler  Bezleri :  Tükürük bezi , erkeklerde Cowper bezi , dişilerde Bartholini bezleri.

c-Basit  Alvoler  Bezler :    Memelilerde görülmez kurbağa derisinde bulunur.

d-Bileşik  Alvoler  Bezleri :   Derinin yağ bezleri , prostat ve meme bezleri.

e-Bileşik  Tubuler Alvoler  Bezler :  Tükürük bezleri , yutak ve özefagus bezleri , pankreas , süt bezleri , prostat

 

c-Duyu epiteli ve organizmada bulunduğu yerler:

Duyu  Epiteli ve organizmada bulunduğu yerler :İç kulakta korti organında , burunda , dilde , gözde bulunur.

NOT : Deri ile alınan duyular epitel kökenli hücreler değil özelleşmiş sinir sonlarıyla alınır.

 

d-Kessel  Epitel ve organizmada bulunduğu yerler : 

Tükürük , ter , gözyaşı ve meme bezlerinin etrafında yıldız şeklinde kasılabilme yeteneği olan miyoepitel hücrelerdir. Salgı bezlerinin salgılarının boşaltılmasında rol oynar.

 

e- Emme epiteli ve organizmada bulunduğu yerler

Emme epiteli örtü işlevi yanısıra dış yüzey alanını artırıcı mikro villuslar taşır. Maddelerin vücuda alınımının yoğun şekilde gerçekleştirilmesinde rol alırlar.İnce barsaklarda ve nefron yapısında yer alırlar.Sindirim sonucu oluşan besinleri emilimi ve süzüntü ile idrara geçen gerekli maddelerin tekrar kana geri emilimini sağlarlar

B-Bağ Dokusu:

 

 

1- Mezodermden meydana gelir.

2-Hücre ve hücreler arası maddeden oluşur.

3- Bol miktarda kan damarı ve sinirler içerir.

4-Hücreler arası madde difüzyona elverişlidir.

5-Yapısında esas doku hücreleri ve kan dokusun ait olan hücreler bulunur.

6-Vücudun her noktasında bulunur.

7-Esas hücrelerinin  gerektiğinde bölünme yeteneği vardır .(Fibroblast)

8-Hücreleri gerekirse diğer doku hücreleri  haline dönüşebilir. ( Kıkırdak, kan, Kemik gibi.)

 

Bağ dokusu hücreler ve hücreler arası maddede meydana gelir. Hücreler arası madde şekilli ve şekilsiz elemanlar olarak iki tiptir ve fibroblastlar tarafından oluşturulur.

a-Hücreleri :

1-Fibroblastlar : Bağ dokusu ara maddesinin şekilli ve şekilsiz elemanlarını üretir. Bölünme yeteneği vardır. Gerekirse diğer doku hücreleri haline dönüşebilir.

2-Makrofag :  Mikroorganizma , işlevsiz proteinler , kimyasal maddeler , yabancı cisimler , ölü hücre ve kanserli hücreleri fagositozla yok ederek vücudun savunmasında rol oynar.

3-Plazmasitler :  Antikorlar meydana getirerek vücudun Hücresel olarak mikroorganizma ve yabancı proteinlere (Antijen) karşı korurlar.

4-Liposit : Yağ depolayan hücrelerdir.

 

5-Mastosit : Heparin salgılayarak bağ dokusu ara maddesinin katılaşmasını önler. Böylece ara maddenin difüzyona elverişli halde tutar.

F-Melanosit  (Pigment Hücreleri) : Melanin pigmenti biriktirerek deri ve gözün U.V. ışınlara karşı korunmasında rol oynar.

 

 

NOT :  Fibroblastlar ihtiyaç halinde diğer hücreler haline dönüşebilirler. Örn: Osteositler.

 

b-Ara Madde :

1-Kollejen Lifleri : Gerilme ve çekilmelere dayanıklıdır. Tendonlarda , beyin zarı

2-Elastik Lifler :  Uzayıp kısalabilirler. Alvoler oda ve kan damarları.

3-Retiküler (ağsı) lifler :   Dalak , lenf düğümleri , karaciğer , kan damarları ,

 

Bağ Dokusunun Görevleri :

1-Doku ve organları birbirine bağlar.

2-Doku ve organlara şekil ve direnç kazandırır.

3-Dokuları onarır ve doku kayıplarını tamir eder.

4-Vücudun savunmasında Görev alır.

5-Kan damarı içermeyen (epitel , kıkırdak ) dokuların beslenmesini sağlar.

 

C-Kıkırdak Dokusu:

 

1-Mezodermden meydana gelir.

2-Hücre ve hücreler arası maddelerden oluşur.

3- Omurgasızlardan sadece yumuşakça ve kafadanbacaklılarda bulunur.

4-Kan damarı ve sinir içermez.

5-Hücrelerin beslenmesi çevredeki bağ dokularından gerçekleşir.

a-Hücreleri :

Kondrositlerdir. Ara maddenin şekilli ve şekilsiz elemanlarını yaparlar. Ara madde içinde lakün adı verilen boşluklarda bulunurlar.

 

b-Ara madde :

1-Şekilsiz Eleman :  Temel madde olup kondrin adı verilir.

2-Şekilli Elemanlar :  Elastik ve kollejen liflerdir.

 

Kıkırdak doku ara maddesine göre üçe ayrılır.

1-Hiyalin kıkırdak :  Kollejen lifler taşımasına karşın homojen yapı gösterir. Kıkırdaklı balıklarda iskelet , embriyonal dönemde iskelet , burun , trake , kaburga uçlarında bulunur. Metabolizması çok düşük  ve regenerasyon yeteneği yoktur.

2-Elastik Kıkırdak :  Ara madde elastik lifler taşırlar.  Kulak kepçesi , ses telleri östaki borusu , dış kulak yolunda bulunur.

3-Fibröz (lifli) Kıkırdak :  Bol miktarda Kollejen lifler taşırlar. Omurlar arasındaki diskte , diz kapağında , göğüs ve köprücük kemiğinin oynak (eklem) yerlerinde bulunur.

 

Görevi :

1-Bazı organların şekil kazanması (burun , kulak  vb.)

2-Bazı organların yapı ve şekillerinin bozulması (Trake , bronş , östaki borusu )

3-Kemiklerin eklem bölgelerinde tahribatın önlenmesi , kayganlığın sağlanması

4-Kemikleşme (Kemiklerde boyca büyümenin sağlanması )

 

NOT: Kıkırdağın regenerasyon  , büyümesi ve beslenmesi yapısında bol miktarda kan damarı  ve sinirler taşıyan bağ dokusu yapısında olan ve perikondrium adını alan kıkırdak zarı ile gerçekleşir.

     

D-Kemik Dokusu

 

 

1-Mezodermden köken alır.

2-Hücre ve hücreler arası maddeden meydana gelir.

3-Vücudun  dişlerden sonra en sert yapılarıdır.

4-Kıkırdak ve bağ dokusunun kemikleşmesi ile oluşur.

5-Yapısında kan damarları ve sinirler bulunur.

6-Arsa madde sert ve geçirimsizdir ; beslenme ,solunum  ve boşaltım doku içine kadar özel kanal sistemi ile ulaşan kan damarlarından difüzyonla olur.

7-Yaşam boyu metabolik  ve hormonal etkilerle ; yenilenme , büyüme ve küçülme görülür.

8-Vücud ta inorganik maddelerin depolandığı  dokudu.

9-Hücrelerine osteosit , ara maddeye ise osein denir.

10-Kan dokusunun bütün hücreleri kırmızı kemik iliğinde oluşur.

 

Kemikleşme: kıkırdak ara maddesine minarellerin çökelmesi ile sertleşmesine denir.Kemikleşme için gerekli koşullar:

1-Yeterli ve dengeli beslenme.

2-Vit-D ve vit-C.

3-Dengeli hormon salınımı (Tirokalsitonin ve Parathormon)

4-Dengeli ve yeterli mineral (Ca, Mg, P, F )

5-Güneş ışını ve spor.

 

Kemik dokusu çeşitleri:

1- Süngersi kemik dokusu: İçleri kırmızı kemik iliği ile dolu düzensiz boşluklardan meydana gelmiştir. Uzun kemiklerin epifiz (Uç) kısımında bulunur. Kısa ve yassı kemiklerin merkezinde bulunur.

2- Sıkı kemik dokusu: Gözle görülen boşlukları olmayıp,mikroskobik kanallar  taşır. Kan damarları ve sinirler bu kanallarda bulunur. Uzun kemiklerin diafiz (Gövde ) kısımında diğer kemiklerin merkezinde bulunur. Uzun kemiklerin gövdesindeki kanalda sarı kemik iliği bulunur.

 

Kemik dokusu hücreleri ve hücreler arası maddesi

a- Hücreleri:

1- Osteoblastlar: Kemik dokusu ara maddesini oluşturan hücrelerdir. Bu hücreler periost denen zarın hemen altında bulunurlar. Olgunlaştıklarında ara madde içinde kalıp osteositlere dönüşürler.

2-Osteoklastlar: Kemik kanalı ve boşlukların iç yüzeyinde bulunurlar. Fagositoz yetenekleri olup ara maddenin yıkılmasına neden olurlar. Kandan gelen monositlerin birleşmesinden oluşurlar. Kanda Ca dengesinin sağlanmasında rol oynarlar.

 

b- Ara madde:Osein denir organik ve inorganik olmak üzere iki kısımda oluşur.

1-Organik: Kollejen  lifler ve şekilsiz proteinsel yapılardan meydana gelirler.

2-İnorganik:Dokuya sertlik veren esas kısımdır. Kalsiyum fosfat, kalsiyum karbonat, magnezyum fosfat, kalsiyum florid vb. maddelerden oluşur.

Not: Sert olan ara maddenin  kolay kırılmasını önleyen ara maddede bulunan kollejen liflerdir.

 

Kemik dokusunda büyüme :

1-Enine büyüme:Periost tarafından sağlanır.

2-Boyca büyüme:Diafizle epifiz arasında kalan kıkırdağın kemikleşmesiyle gerçekleşir.

                  

Not:Eşey hormonların etkisiyle epifiz eklenti yerindeki hücre bölünmesi  dolayısıyla boyca büyüme durur.

Not: Kandokusunun bütün hücrelerinin oluşumu ve  olgunlaşması kemik dokuda gerçekleşir.( Sadece T lenfositleri timusta , B lenfositleri sindirim sistemi lenfoid yapılarında olgunlaşır.)

Yorum yaz! :: Arkadaşına Gönder!

3 yorum yazılmıştır